Our website is made possible by displaying online advertisements to our visitors. Please consider supporting us by whitelisting our website.

Jagannath Rath Yatra : दर 12 वर्षांनी का बदलली जाते जगन्नाथांची मूर्ती? या लाकडापासून केली जाते निर्मिती


पुरीचे श्री जगन्नाथ मंदिर, जे भगवान जगन्नाथ म्हणजेच श्री कृष्णाला समर्पित आहे. हे मंदिर हिंदूंच्या चार धामांपैकी एक आहे. या मंदिरात भगवान श्रीकृष्णासह त्यांचा मोठा भाऊ बलभद्र आणि बहीण सुभद्रा यांच्या भव्य मूर्ती आहेत. दर 12 वर्षांनी या मूर्ती बदलण्याची परंपरा आहे. मात्र मूर्ती बदलण्याची ही परंपरा शतकानुशतके का पाळली जात आहे आणि या मूर्ती बनवताना कोणत्या लाकडाचा वापर केला जातो, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

श्री जगन्नाथ मंदिराचा वार्षिक रथयात्रा उत्सव जगभर प्रसिद्ध आहे. ही यात्रा प्रामुख्याने आषाढ महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या दुसऱ्या दिवशी काढली जाते. जगन्नाथाच्या भव्य यात्रेसाठी भगवान श्रीकृष्ण, बलराम आणि देवी सुभद्रा यांचे तीन वेगवेगळे रथ बांधले आहेत. ज्यामध्ये बलरामजींचा रथ समोर, बहिण सुभद्रा मध्यभागी आणि भगवान जगन्नाथजींचा रथ मागे फिरतो. रथावर बसलेले भगवान आपल्या मावशीच्या घरी, गुंडीचा मंदिरात जातात.

जगन्नाथ मंदिरातील मूर्ती दर 12 वर्षांनी बदलल्या जातात. मूर्ती बदलण्याच्या या परंपरेला ‘नवकलेवर’ म्हणतात. नवकलेवर म्हणजे नवीन शरीर या अंतर्गत जगन्नाथ मंदिरात स्थापित भगवान जगन्नाथ, बलभद्र, सुभद्रा आणि सुदर्शन यांच्या जुन्या मूर्ती बदलल्या जातात. जगन्नाथजींच्या मूर्ती लाकडापासून बनवलेल्या असतात आणि त्या कुजण्याची भीती असते, त्यामुळे दर 12 वर्षांनी त्या बदलल्या जातात.

ज्या वेळी मुर्त्या बदलल्या जातात, त्या वेळी संपूर्ण शहरातील दिवे बंद करून सर्वत्र अंधार असतो. मुर्त्या बदलण्याची प्रक्रिया गोपनीय ठेवता यावी, म्हणून हे केले जाते. मूर्ती बदलत असताना तेथे एकच मुख्य पुजारी उपस्थित असतो, ज्याच्या डोळ्यांवर पट्टीही बांधलेली असते. मुर्त्या बदलण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे गोपनीय राहावी, म्हणून हे केले जाते.

ही शिल्पे कडुलिंबाच्या लाकडापासून बनवली जातात. जगन्नाथ मंदिराचे मुख्य पुजारी प्रथम नवीन मूर्तींसाठी योग्य झाडांची निवड करतात. झाडे फक्त कडुलिंबाची असावीत, जी किमान 100 वर्षे जुनी असावीत आणि त्यात कोणत्याही प्रकारचा दोष नसावा. ही झाडे तोडून मंदिरात आणली जातात. त्यानंतर लाकडाला तीन देवतांचे आकार दिले जातात.